Door: Erik de Jong - 11 september 2026 |
Op donderdag 8 oktober 2026 strijkt de Staalbouwdag neer in het AFAS Theater in Leusden. Bouwen met Staal bundelt er een congres, twee breakoutsessies, een hackathon en een vakbeurs in één dag, met het Bouwakkoord Staal als inhoudelijke rode draad. De dag eindigt met de bekendmaking van de Nationale Staalprijs en de Nationale Hergebruiksprijs Staal.
Het evenement is bedoeld voor iedereen die betrokken is bij het opdrachtgeven, ontwerpen en bouwen met staal. De doelgroep loopt daarmee van opdrachtgevers, architecten en constructeurs tot aannemers, staalbouwers en toeleveranciers. De deuren gaan om 10:30 uur open, waarna de opening van de expo om 11:00 uur volgt in het atrium. Vanaf dat moment lopen het congres, de sessies en de beursvloer parallel, zodat je je dag zelf kunt samenstellen.
De locatie ligt midden in het land, vlak langs de A28 en entree is gratis voor beslissers uit de bouwkolom, terwijl medewerkers van toeleverende bedrijven zonder stand of sponsorschap 200 euro per persoon betalen. Bij het gratis bezoek zitten de lunch, koffie en de netwerkborrel inbegrepen, plus een exemplaar van de oktober-editie van het vakblad. Voor wie punten nodig heeft, is er nog een praktisch voordeel. Architecten mogen de dag opvoeren als permanente educatie, en registerconstructeurs ontvangen twee KE-punten.
Het plenaire congres draait dit jaar om het thema Staal, voor de toekomst, en loopt van 11:50 tot 17:00 uur in de Theaterzaal. Centraal staat het Bouwakkoord Staal, dat in maart 2022 werd bekrachtigd door de schakels van de Nederlandse staalbouwketen. Via inleidingen, expertpanels en discussies met de zaal gaat het programma in op de ambities en afspraken uit dat akkoord. De opzet is bewust gemengd, omdat het congres zowel de beleidskant als de uitvoeringspraktijk wil laten zien.
Marleen Versteegen opent om 11:50 uur, als manager duurzaamheid bij Dura Vermeer Infra Landelijke Projecten en koploper binnen het akkoord. Zij schetst hoe vier jaar aan netwerk-, lobby- en kennisoverdrachtsactiviteiten het pad heeft geplaveid naar een circulaire staalbouweconomie per 2030. Inmiddels dragen meer dan honderd koplopers bij aan die Roadmap, met financiële steun vanuit Het Versnellingshuis. Toch is het akkoord volgens haar allerminst uitgewerkt, want de volgende opgave ligt bij de uitvraag zelf. Zolang aanbestedingen geen eenduidige duurzaamheidseisen hanteren en circulariteit geen vaste waarde krijgt, blijft de omslag steken in goede bedoelingen.
Direct daarna verbreedt Mohammad B. Hamida het perspectief, als postdoctoraal onderzoeker aan de TU Delft. Zijn Engelstalige lezing behandelt stalen infrastructuur als socio-technisch systeem, wat in de praktijk betekent dat techniek en besluitvorming niet los van elkaar te bekijken zijn. Om spoor, snelwegen, bruggen en viaducten decennialang betrouwbaar te houden, is een integrale blik nodig op beheer, versterking en vervanging. Vermoeiing, corrosie, onderhoudskosten en milieu-impact vormen daarbij één samenhangend vraagstuk. De oplossingen die hij aandraagt, van betere monitoringstrategieën en niet-toxische coatings tot meer hergebruik van materialen en constructie-elementen, raken bovendien alle betrokkenen. Asseteigenaren, beleidsmakers, ontwerpers, aannemers en onderzoekers spelen elk een rol in dat besluitvormingsproces.
Dat maakt duurzaam bouwen in de staalsector nadrukkelijk een ketenvraagstuk. De ochtend legt daarmee de basis voor de rest van de dag, waarin steeds concreter wordt wat die ambities in de uitvoering betekenen.
Die opbouw sluit aan bij waar het publiek van de Staalbouwdag naar op zoek is. De organisatie noemt zelf zes thema’s die bezoekers bezighouden, en die keren alle zes in het programma terug. Het gaat om automatisering van ontwerp en productie, nieuwe soorten en toepassingen van staal, duurzaamheid en circulaire economie, constructieve veiligheid en brandveiligheid, vernieuwende concepten in architectuur en constructief ontwerp, en tot slot nieuwe producten en diensten. Doordat het congres en de sessies parallel lopen, kun je die thema’s bovendien combineren met een ronde over de beursvloer.
Anton Gorter van Civiele technieken deBoer sluit het ochtendblok om 12:30 uur af met een verhaal dat elke beheerder herkent. Hoe lang kan een brug nog veilig mee, wanneer moet het onderhoud worden geïntensiveerd en wanneer is grootschalige versterking of vervanging geboden? Die vragen zijn urgent, omdat veel Nederlandse bruggen en viaducten uit het midden van de vorige eeuw hun einde levensduur naderen. Tegelijk neemt de verkeersintensiteit toe en worden de belastingen zwaarder.
Er is inmiddels een breed assortiment aan systemen beschikbaar om het gedrag van brugconstructies continu en nauwkeurig te volgen. Denk aan trillingen, inwendige temperatuurverhoging, lengteverandering, rotaties of verzakkingen, gemeten met onder meer boutkrachtsensoren. De data staan vierentwintig uur per dag in de cloud en zijn live toegankelijk via dashboards. Daarmee verschuift het gesprek over bruggenrenovatie van aannames naar cijfers, zodat opdrachtgevers op het juiste moment de juiste investeringsbeslissing kunnen nemen. Voor beheerders is dat verschil aanzienlijk, omdat vervroegd vervangen net zo kostbaar is als te lang doorschuiven.
De middag op de Staalbouwdag opent om 13:15 uur met de StudentenSTAALprijs, waarin juryvoorzitter Maurice Hermens van Haskoning de winnende afstudeerprojecten met staal bekendmaakt. Inzendingen komen van universiteiten, hogescholen en academies van bouwkunst, waardoor de prijs een goede graadmeter is voor wat de volgende generatie ontwerpers met het materiaal doet.
Direct daarna volgt om 14:00 uur de oeuvrelezing van Jan Pesman. Hij is eigenaar van cepezedprojects en voormalig directeur van architectenbureau cepezed, dat sinds de oprichting in 1974 staal als favoriet constructie- en afbouwmateriaal hanteert. Zijn verhaal gaat over vijftig jaar rationeel, demontabel en circulair ontwerpen, uitgewerkt tot wat het bureau kit of parts architecture noemt. Kern daarvan is de scheiding van drager, afbouw en inbouw, gecombineerd met de integratie van bouwkunde, constructie en installatietechniek.
Het resultaat is een gebouw waarvan het geheel en de losse componenten in een handomdraai losmaakbaar zijn. Daardoor is zo’n gebouw voorbereid op functiewijziging, herbouw op een andere locatie of hergebruik van bouwdelen in nieuwe projecten. Pesman past het principe overigens ook thuis toe. Zijn voormalige woning Twee (z)onder een kap in Delft uit 1990 gold al als voorbeeld, terwijl Villa Meijendel in Wassenaar uit 2023 alle facetten van de kit of parts samenbrengt.
Trayana Tankova van de TU Delft neemt om 14:30 uur het onderzoek naar additive manufacturing voor haar rekening. Zij coördineert IAMFat, een onderzoeksproject waarin de universiteit samenwerkt met partijen als ArcelorMittal, Huisman en DHV. Wire and Arc Additive Manufacturing blijkt de meest geschikte printtechniek voor grote stalen constructie-elementen, en zelfs voor complete bruggen zoals de twaalf meter lange MX3D-brug in Amsterdam. Het proces kent echter een hardnekkig probleem, doordat geprinte delen relatief snel afkoelen. Dat kan leiden tot inwendige defecten, ongelijkmatige materiaaleigenschappen, restspanningen en vervormingen, wat vooral bij vermoeiingsgevoelige toepassingen zwaar weegt. Het project mondde uit in richtlijnen om het printproces kosteneffectief te optimaliseren en levert bovendien de basis voor certificering van geprinte constructiedelen.
Daarna volgt om 14:50 uur een drieluik over de IJburg-bruggen 2060 en 2080, oftewel de Annemie Wolffbrug en de Lee Millerbrug. Jorrin ten Have van Sweco Architects belicht het architectonisch ontwerp, Eric de Vries van Ingenieursbureau Amsterdam het constructieve deel en Steven Geerinckx van Iemants-Smulders de detailengineering, productie en assemblage. De twee verkeersbruggen verbinden Haveneiland, Centrumeiland en Strandeiland en zijn, net als hun voorgangers, ontworpen door Grimshaw Architects. Elke brug bestaat feitelijk uit drie bruggen: twee voor het wegverkeer en in het midden één voor de tram. Met parametrische tools zijn de vakwerkconstructies met 3D-gebogen buizen uiterst slank gemodelleerd, waarna BIM de productie en montage aanstuurde. De staalconstructies zijn in Arendonk en Vlissingen gefabriceerd en eind 2024 met speciaal transport naar hun eindbestemming gebracht. Duurzaamheid zit in dit project niet alleen in het materiaalgebruik, aangezien er ook voorzieningen voor biodiversiteit zijn getroffen, van nestmogelijkheden voor vogels tot oversteekpaadjes voor kleine dieren. De bijbehorende paviljoens en de inrit van de parkeergarage worden op dit moment afgebouwd, waarna het project naar verwachting dit jaar wordt opgeleverd.
Parallel aan het congres lopen twee breakoutsessies, die dieper op één vakgebied ingaan. De sessie Construeren begint al om 11:00 uur in de Vincent van Goghzaal en draait om digitalisering van het ontwerpproces, met AI als hoofdmoot. Sven van Rosmalen leidt de sessie als manager opleidingen en lid van de kenniscommissie bij de organiserende kennisorganisatie. Hij opent met een overzicht van recente activiteiten rond digitalisering.
Rayaan Ajouz geeft daarna zijn visie op de toepassing van AI bij het construeren, vanuit zijn rol als specialist ontwerp-automatisering en docent. Tom Diks, hoofd constructie bij BUCC, vertaalt dat vervolgens naar het constructief ontwerp zelf. Tussen de lezingen door staan twee plenaire themadiscussies gepland, wat de sessie een werksessie-karakter geeft. Wie wil weten hoe ver de digitalisering in de constructiepraktijk werkelijk is, zit hier goed.
De tweede breakoutsessie loopt van 13:30 tot 15:15 uur in de Johannes Vermeerzaal en gaat over toekomstbestendig renoveren en transformeren. Het uitgangspunt is dat herontwerpen begint bij de erkenning dat je ontwerpt vanuit een gegeven, vaak monumentale context. Daarbij moeten de belangen van opdrachtgever en gebruiker in evenwicht komen met de kwaliteiten van het bestaande gebouw. De drie projecten die aan bod komen, laten zien hoe dat uitpakt bij zwaar industrieel erfgoed.
Sander Nelissen van WDJArchitecten opent als sessievoorzitter met pakhuis Santos in Rotterdam, dat nu het Nederlands Fotomuseum huisvest. In het ontwerp, gemaakt met Renner Hainke Wirth Zirn Architekten, zijn nieuwe elementen in en op het gebouw geïntegreerd, terwijl de bakstenen gevels, houten vloeren en gietijzeren hoofddraagconstructie een nieuwe functionele betekenis kregen.
Christina Kaiser van Braaksma & Roos Architecten behandelt daarna de Van Gendthallen in Amsterdam, waar vijf geschakelde hallen na bijna een eeuw machine-industrie een epicentrum worden voor technologie, kunst en design. De restauratie van het leegstaande rijksmonument verloopt volgens een vernieuwend concept, omdat het team via innovatief renoveren en betekenisvol hergebruik van bestaande constructies de toon wil zetten voor toekomstige herontwikkelingen.
Peter Gorter van Elephant (niet te verwarren met zijn naamgenoot die de AV verzorgt op de Staalbouwdag) sluit af met De Silo’s, drie voormalige rioolwaterzuiveringssilo’s van ruim negentien meter hoog en eenentwintig meter in doorsnee. Sinds 1978 huisvestten zij de installaties van Rioolwaterzuivering Oost, maar na de verhuizing van de zuivering in 2006 staan ze leeg. Door nieuwe inbouwverdiepingen en een opzienbarende drielaagse opbouw krijgen ze een tweede leven, wat deze renovatie tot een van de opvallendste van de sessie maakt.
Naast deze twee sessies staan er nog twee kortere blokken op het programma, die zich op een specifieker publiek richten. De kennis- en netwerkbijeenkomst Staalframebouw loopt van 11:00 tot 12:30 uur in dezelfde Johannes Vermeerzaal, terwijl de breakoutsessie Staalbouw van 14:45 tot 15:30 uur in de Vincent van Goghzaal plaatsvindt. Omdat beide blokken deels samenvallen met het plenaire congres, is het verstandig vooraf te bepalen waar je prioriteit ligt.
De Hackathon beleeft dit jaar haar zesde editie op rij en start al om 08:30 uur in de foyers. De opgave is dit keer scherp afgebakend: ontwerp met parametrische tools een effectieve, economische en elegante verbinding van stalen elementen met een bestaande betonconstructie. Dat vraagstuk sluit direct aan bij de renovatieopgave die elders op de dag centraal staat. De teams bestaan uit jonge architecten, constructeurs, detailengineers en studenten bouwkunde of civiele techniek, waarbij de disciplines evenredig zijn vertegenwoordigd.
Vanaf 11:00 uur is de hackathon toegankelijk voor publiek, zodat bezoekers de teams aan het werk kunnen zien. Ervaren experts uit de praktijk en het technisch onderwijs begeleiden de deelnemers, en diezelfde vakjury beoordeelt om 15:00 uur alle voorstellen. Het winnende team wordt om 15:45 uur in de Theaterzaal bekendgemaakt. Hilti en ArcelorMittal treden op als sponsor, terwijl Ontologic meewerkt aan de organisatie.
De prijsuitreikingen zijn traditiegetrouw het slotstuk, en er zijn er dit jaar drie. Om 13:15 uur maakt juryvoorzitter Maurice Hermens van Haskoning de winnende afstudeerprojecten van de StudentenSTAALprijs bekend, met inzendingen van universiteiten, hogescholen en academies van bouwkunst. Daarna volgt om 15:45 uur de huldiging van het winnende hackathonteam.
Het laatste uur is gereserveerd voor de Nationale Staalprijs en de Nationale Hergebruiksprijs Staal, onder leiding van juryvoorzitter Thijs Asselbergs. De Staalprijs kent vier categorieën, namelijk Utiliteitsbouw, Industriebouw, Woningbouw en Karakteristieke stalen bouwdelen. Daarnaast is er de categorie-overstijgende Hergebruiksprijs, die past bij de groeiende aandacht voor hergebruik van staal. De winnaars blijven tot de uitreiking geheim, dus wie ze als eerste wil horen, moet in de zaal zitten.
Anders dan op sommige andere vakbeurzen kent de Staalbouwdag geen aparte noviteitenprijs voor producten. De vernieuwing zit hier in twee dingen: de projecten die in het congres worden ontleed, en de expo in het atrium. Die vakbeurs presenteert nieuwe en vernieuwende diensten, producten en projecten voor het ontwerpen en bouwen met staal, en is de hele dag open van 11:00 tot 18:00 uur.
De standhouders dekken de volle breedte van de keten. Je vindt er staalbewerking en oppervlaktebehandeling, verbindings- en bevestigingsmiddelen, vloersystemen, dak- en gevelmaterialen, brandwerende materialen en halffabrikaten. Daarnaast zijn ontwerp- en rekensoftware, ingenieursdiensten, onderzoek en opleidingen vertegenwoordigd, met namen als ArcelorMittal, Voortman, Kaltenbach, ConstruSteel, Construsoft, IDEA StatiCa, Hilti en Coatinc. Voor bezoekers die specifiek op zoek zijn naar nieuwe leveranciers, is de netwerkborrel vanaf 16:30 uur het natuurlijke sluitstuk.
Het AFAS Theater staat aan de Inspiratielaan 3 in Leusden en is vlot bereikbaar vanaf de A28. Inschrijven gaat via het registratieformulier op de site van het evenement, waar ook het volledige congresprogramma staat.
