Door: Redactie - 30 oktober 2026 |
In het Gelderse Heerde verschijnt een kantoorgebouw dat zijn gelijke in Europa niet kent: acht verdiepingen, opgetrokken uit hergebruikte prefab betonelementen van een gesloopt provinciehuis in Arnhem. Het Circulair Centrum Nederland (CCN) vormt de eerste grootschalige proef met hergebruik van prefab betonelementen binnen het Europese ReCreate-project en laat zien dat sloopmateriaal een volwaardige tweede carriere krijgt.
Circulair Centrum Nederland moet een broedplaats worden voor kennisdeling, onderzoek en samenwerking rondom circulaire bouwmaterialen. Het gebouw in Heerde telt acht verdiepingen en bestaat bijna volledig uit hergebruikte gevelelementen en kanaalplaten uit Prinsenhof A, het voormalige provinciehuis van Gelderland in Arnhem. De provincie moest het pand laten wijken voor nieuwe stadsontwikkeling en schreef een sloopproject uit waarbij hergebruik van constructieve elementen zwaar meetelde in de EMVI-score.
Een consortium van Lagemaat, cepezed en IMd Raadgevende Ingenieurs won die tender. Lagemaat opperde het plan om de geoogste betonelementen als donormateriaal in te zetten voor een nieuw kantoor op het eigen bedrijfsterrein. Aannemer EQLO voert het project nu daadwerkelijk uit. Dit soort hergebruik van prefab betonelementen vraagt wel om een aangepaste manier van aanbesteden. Het kantoorgebouw past in een bredere beweging binnen de utiliteitsbouw, waarin opdrachtgevers bestaande bouwdelen steeds serieuzer overwegen als alternatief voor nieuw beton.
Voor hergebruik van prefab betonelementen op deze schaal was een gedetailleerde bureaustudie onmisbaar. IMd beschikte over een compleet archief met productietekeningen van het oorspronkelijke prefab beton, inclusief de wapening. Op basis daarvan achterhaalden de ingenieurs de geometrische eigenschappen en de positie van elke component in het oude gebouw. De geoogste prefab gevelelementen meten 3,6 bij 3,6 meter en hebben een raamopening van 2,4 bij 1,7 meter. Het buitenspouwblad verdween, zodat de nieuwbouw toch aan actuele isolatie-eisen voldoet. Daarnaast herbruikt CCN kanaalplaten met een dikte van 300 millimeter en een overspanning van 12,6 meter. Elk element kreeg een plek in een 3D Revit-model, waarmee de constructeurs eerst controleberekeningen uitvoerden voordat ze een schop in de grond zetten. Dat vergt specialistische kennis van beton en steen als bouwmateriaal, want geen twee gevelelementen bleken identiek: de wapening in de penanten en de bovenlatei varieerde per exemplaar.
Bij het ontwerpen met donormateriaal kiest een team tussen twee routes. De eerste laat het ontwerp leidend zijn en zoekt daarna een passende donor, de tweede stelt het beschikbare donormateriaal centraal en past het ontwerp daarop aan. IMd en cepezed kozen bewust voor de tweede route, ook al kost die meer tijd tussen ontwerp en bouwstart. De geoogste elementen van het Prinsenhof lagen vanaf de demontage in 2022 tot de start van de bouw in september 2026 opgeslagen op het terrein van Lagemaat. Precies dat maakt hergebruik van prefab betonelementen in de praktijk ook een logistieke opgave, en het onderstreept waarom duurzaam bouwen met donormateriaal om een goede planning vraagt, idealiter gesteund door een database van gebouwen die binnenkort vrijkomen.
Voordat de elementen opnieuw hun werk konden doen, onderzochten specialisten de kwaliteit: schade, aantasting en afwijkingen ten opzichte van het archief. Het Europese ReCreate-project stelde hiervoor een vast protocol op, met visuele en technische controles voor en na demontage, en dat protocol gold ook voor CCN. Het uiteindelijke ontwerp telt twee kantoorvleugels met een overspanning van 10,2 meter, gerealiseerd met de hergebruikte kanaalplaten, en een middengebied van 5,4 meter in staalplaatbeton voor trappen, liften en installatieschachten.
Het Prinsenhof was nooit ontworpen om uit elkaar te halen, dus de ingenieurs zaagden de oorspronkelijke stekkoppelingen en vloerverbindingen los. De voegvullingen en de druklaag bleken zo sterk dat breken onmogelijk was, waardoor beide bleven zitten. Dat leverde een extra puzzel op voor de nieuwe verbindingen. De TU Eindhoven ontwikkelde binnen ReCreate een oplossing: een cilinder in een boorgat op de plaatnaad, die als deuvel afschuifkrachten tussen de kanaalplaten overbrengt. Voor de koppeling tussen vloer en gevel kozen de ontwerpers een plaat aan de buitenzijde en een strip door de voeg, verankerd aan de kanaalplaat. Omdat de gevelelementen in CCN niet alleen dragend maar ook stabiliserend werken, versterkte het team de onderlatei op de onderste bouwlagen met stalen strips. Bij hergebruik van prefab betonelementen op deze schaal is elke verbinding een unicum. Een fullsize mock-up bracht nog drie praktische lessen naar boven. Platen van drie stukken samen bleken net iets smaller dan een heel gevelelement, dus verviel er over de hele vloer een plaat en kwamen er twee stortstroken bij. Zonder de kelkvoeg gingen de kanaalplaten ‘deinen’ onder voetstappen, wat een draadeinde met plaat onder de vloer oploste. En de geplande ankers in de bovenzijde van de elementen pasten niet binnen de krappe voegtoleranties, waardoor de boorankers alsnog vanaf de buitenkant de spouw in moesten.
CCN laat zien dat hergebruik van prefab betonelementen verder gaat dan een experiment op kleine schaal. Het voorkomt verspilling van primaire grondstoffen en verlaagt de CO2-uitstoot van een nieuw gebouw aanzienlijk. Toch vraagt zo’n aanpak wel wat van de betrokken partijen. De ontwerpend constructeur moet zijn vakkennis en creativiteit volledig inzetten, de capaciteit van het donormateriaal is leidend en versterkingen zijn er alleen als incidentele aanvulling. Ketenintegratie tussen opdrachtgever, architect, constructeur en aannemer is daarbij geen bijzaak maar een voorwaarde, simpelweg omdat details, maatvoering en toleranties een grotere rol spelen dan bij nieuwbouw met standaard beton. Elke extra bewerking werkt direct door in de kosten, dus opdrachtgevers die dit overwegen doen er goed aan vroeg in het traject al een geschikte donor te zoeken in plaats van achteraf te puzzelen.
Dit artikel delen op je eigen website? Geen probleem, dat mag. Meer informatie.
