Door: Redactie - 27 mei 2026 |
De uitleenmarkt krijgt nieuwe spelregels. Vanaf 1 januari 2028 mogen bedrijven alleen nog personeel uitlenen als de Nederlandse Autoriteit Uitleenmarkt hen heeft toegelaten, en mogen inleners uitsluitend samenwerken met toegelaten partijen. De wet Wtta moet de aanhoudende misstanden in de sector aanpakken en zichtbaar maken wie zich aan de regels houdt. Voor de bouw en techniek, waar inhuur dagelijkse praktijk is, betekent dat flink wat voorbereiding.
De aanleiding voor de nieuwe regels ligt in jarenlange problemen aan de onderkant van de markt. De Arbeidsinspectie schatte het aantal malafide uitzendbureaus eerder op zo’n 2.500, ongeveer 15 procent van het totaal. Bij die bedrijven draait het verdienmodel om onderbetaling en gebrekkige huisvesting. Het aanjaagteam onder leiding van Emile Roemer beschreef die praktijken in 2020 al in het rapport “Geen tweederangsburgers”, met ongeveer vijftig aanbevelingen. Een verplichte certificering met een Verklaring Omtrent Gedrag voor eigenaren stond daarin bovenaan en vormt nu de kern van de wet Wtta. Niet alleen de werknemers zijn slachtoffer; bonafide ondernemers verliezen opdrachten aan partijen die de regels aan hun laars lappen. De roep om in te grijpen klinkt daarom al jaren, ook vanuit brancheorganisaties in de bouw.
De voorbeelden zijn talrijk en vaak schrijnend. Arbeidsmigranten betalen soms honderd euro per week om met vijf anderen in een klein huis te wonen, waarbij hetzelfde uitzendbureau optreedt als verhuurder. In de zwaarste gevallen houden werkgevers paspoorten of bankpassen achter, waardoor werknemers volledig afhankelijk raken van hun baas. Daarnaast signaleert de inspectie schijnconstructies waarbij bedrijven personeel via een ander EU-land laten lopen om regels te omzeilen. Ook de veiligheid lijdt eronder: migranten krijgen vaak minder uitleg en begeleiding, waardoor werkinstructies ongelezen blijven. Dat de problemen hardnekkig blijven, bleek eind 2024. Bij een ronde langs 172 bedrijven trof de Arbeidsinspectie bij 69 procent(!) overtredingen aan en legde zij 12 procent deels stil. Sinds 2025 mag de inspectie een bedrijf bovendien sneller tijdelijk stilleggen bij ernstige misstanden. Voor de bouw, waar veel arbeidsmigranten werken, wegen die problemen extra zwaar.
Het hart van de aanpak is een openbaar register. De Nederlandse Autoriteit Uitleenmarkt, kortweg NAU, beoordeelt of een uitlener aan de eisen voldoet en neemt toegelaten bedrijven op in dat register. Ook partijen die onder de overgangsregeling vallen of een ontheffing hebben, staan erin. Inleners gaan vanaf 1 juli 2027 zelf na met wie ze veilig zaken kunnen doen. Voor opdrachtgevers wordt zo in één oogopslag duidelijk of een partij betrouwbaar is. De NAU bewaakt daarnaast de kwaliteit van het stelsel, wijst inspectie-instellingen aan en verzamelt signalen uit de markt. Het register vermeldt per bedrijf de status, zodat een opdrachtgever niet zelf hoeft uit te zoeken of een partij een ontheffing of overgangsstatus heeft.
“Iedereen in de sector kent de problemen”, zegt NAU-directeur Kees van Nieuwamerongen. “Er is een verdienmodel ontstaan waarbij uitleners en inleners winst maken ten koste van het welzijn van werknemers. Met het toelatingsstelsel krijgen we beter zicht op de markt, waardoor we sneller kunnen ingrijpen.”
Voor uitzenders en detacheerders verandert het meeste. Wie toegelaten wil worden, toont aan dat de loon- en personeelsadministratie op orde is, dat werknemers op tijd het juiste loon krijgen en dat het bedrijf premies en belastingen correct afdraagt. Ook hoort daarbij dat werknemers helder informatie ontvangen over hun arbeidsvoorwaarden. Daarnaast vraagt de NAU een inspectierapport van een aangewezen inspectie-instelling, een Verklaring Omtrent Gedrag en een waarborgsom. Die som bedraagt 100.000 euro, of 50.000 euro voor starters. Bedrijven die al vier jaar actief zijn met een Waadi-registratie en een schone belastingverklaring komen in aanmerking voor vrijstelling. Na toelating blijft de NAU periodiek controleren of een uitlener aan de eisen blijft voldoen. Voldoet een bedrijf niet langer, dan kan de NAU de toelating intrekken en verdwijnt het uit het register.
De voorbereiding kost meer tijd dan veel ondernemers verwachten. “Bij bedrijven die nu al een inspectie laten uitvoeren, zien we gemiddeld 18 grote verbeterpunten”, aldus Van Nieuwamerongen. Hij adviseert om nog voor de zomer te starten met de stappen die de wet Wtta vraagt.
De wet Wtta treedt op 1 januari 2027 in werking, al begint de voorbereiding eerder. Bedrijven met het SNA-keurmerk melden zich tussen 1 november 2026 en 1 januari 2027 aan voor de overgangsregeling. Daarmee krijgen zij extra tijd om aan het normenkader te voldoen en blijven ze in die periode actief op de markt. De eigenlijke toelatingsaanvraag dient een uitlener in tussen 1 mei en 30 juni 2027. Vanaf 1 juli 2027 beoordeelt de NAU de aanvragen en raadplegen inleners het register. Op 1 januari 2028 begint de Nederlandse Arbeidsinspectie met de handhaving. Wie te laat begint, loopt het risico vanaf dat moment niet meer te mogen uitlenen.
Een misverstand dat hardnekkig leeft, is dat de regels alleen voor uitzendbureaus gelden. Dat klopt niet. Ook detacheerders, payrollbedrijven en gewone bouw- en techniekbedrijven die tegen betaling personeel uitlenen vallen eronder. Een aannemer die tijdelijk vaklieden uitleent aan een collega-bedrijf en daarop marge maakt, heeft een toelating nodig. Hetzelfde geldt voor een ingenieurs- of adviesbureau dat een medewerker bij een opdrachtgever op een project plaatst. Ook ondernemingen uit het buitenland die in Nederland personeel uitlenen, krijgen met de regels te maken. Zelfs zorg- en onderwijsinstellingen vallen eronder zodra zij personeel beschikbaar stellen aan een andere organisatie. Voor de bouw en techniek, die draaien op flexibele inzet, raakt dit een fors deel van de bedrijven. Wie nu al regelmatig vaklieden doorleent, doet er goed aan om vroegtijdig na te gaan of een toelating nodig is.
Inleners ontkomen evenmin aan nieuwe verplichtingen. Vanaf 2028 huren zij uitsluitend personeel in bij een toegelaten uitlener, en zij dragen zelf de verantwoordelijkheid om dat vooraf in het register te controleren. Wie in zee gaat met een niet-toegelaten partij, riskeert een boete. Daar komt administratie bij: een inlener legt vast of een werknemer via terbeschikkingstelling werkt en bewaart die gegevens tot zeven jaar na afloop van het kalenderjaar. Ook werkt hij mee aan inspecties en aan het opstellen van een inspectierapport. Voor bouwbedrijven die dagelijks ploegen inhuren, voegt de wet Wtta daarmee een extra controlestap toe aan het inkoopproces. Een verkeerde keuze raakt niet alleen de uitlener, maar ook de opdrachtgever zelf. In de praktijk betekent dit dat inkoop, projectleiding en administratie samen optrekken om elke inhuur vast te leggen en te controleren.
De sancties zijn fors. Bedrijven zonder toelating en inleners die met hen samenwerken, riskeren vanaf 2028 stevige boetes, en bij herhaalde overtredingen of fraude kan een bedrijf zelfs tijdelijk dichtgaan. De overheid rekent erop dat de lasten op korte termijn opwegen tegen een gezondere markt daarna. Een nieuwe rijksoverheidscampagne met de fictieve bedrijven “De Goede Zaak” en “Sjoemel Solutions” roept uitleners en inleners op nu al met de voorbereiding te beginnen. Bonafide ondernemers profiteren volgens de NAU het meest, omdat zij niet langer hoeven te concurreren met partijen die besparen op loon en huisvesting. Daarmee verschuift het voordeel naar bedrijven die hun zaken op orde hebben. Meer informatie over de voorbereiding voor uitleners staat op toelatinguitleenmarkt.nl, waar ook staat voor wie de toelatingsplicht precies geldt en hoe de wet Wtta in de praktijk uitpakt.
