Door: Redactie - 22 mei 2026 |
De onderhoudsrekening voor de Nederlandse infrastructuur loopt elk jaar verder op. De Algemene Rekenkamer waarschuwt in het verantwoordingsonderzoek over 2025 dat Rijkswaterstaat en ProRail tientallen miljarden euro’s tekortkomen voor bruggen, wegen, spoor en waterwerken. Wat begon als een financieel probleem, raakt inmiddels rechtstreeks aan nationale veiligheid en militaire mobiliteit. Nederland staat voor een infrastructuurcrisis die om harde keuzes vraagt.
De Algemene Rekenkamer stelt vast dat Rijkswaterstaat voor de periode 2025 tot 2039 ruim 20 miljard euro tekortkomt voor het hoofdwegennet. Daar bovenop komt bijna 11 miljard euro voor het hoofdvaarwegennet en circa 3 miljard euro voor het hoofdwatersysteem. ProRail kampt met vergelijkbare gaten in de begroting voor het spoor. Gecombineerd gaat het dus om een tekort dat de komende vijftien jaar tot ver boven de 34 miljard euro oploopt, en dat terwijl het areaal veroudert en het gebruik intensiveert.
De controleur wijst erop dat dit tekort al jaren oploopt, mede doordat uitgesteld onderhoud de problemen vergroot. Elke euro die nu niet in een brug of sluis gaat, kost later twee euro. Dat patroon herhaalt zich zichtbaar in de praktijk: storingen nemen toe, noodmaatregelen vervangen echte renovaties en vitale verbindingen dreigen onverwacht uit te vallen.
Concrete voorbeelden van dit patroon deden zich in 2025 voor. Bij honderd bruggen en viaducten kwamen constructiefouten aan het licht, en op de hogesnelheidslijn ontdekte men ontwerpfouten die direct ingrijpen vereisten. Zulke situaties dwingen het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat tot pijnlijke prioriteitskeuzes: tijdelijke veiligheidsmaatregelen of aanvullend toezicht in plaats van een daadwerkelijke oplossing. Transparantie over die keuzes acht de Rekenkamer onmisbaar, nu de druk op de instandhoudingsopgave steeds verder oploopt.
Tegelijk signaleert de controleur fouten en onzekerheden bij vier beleidsterreinen: integraal waterbeleid, bodem en ondergrond, scheepvaart en havens, en circulaire economie. Een groot deel van die fouten (22,6 miljoen euro) heeft te maken met subsidies die de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland uitvoert. Daarbij controleerde men onvoldoende of opgevoerde kosten daadwerkelijk voor subsidie in aanmerking kwamen.
Nieuw in het rapport van de nationale controleur is de koppeling tussen infrastructuur en de nieuwe NAVO-norm van 5 procent van het bbp. Een deel van die extra defensie-uitgaven mag landen namelijk inzetten voor investeringen in weerbaarheid en kritieke infrastructuur. Voor Nederland is dat relevant, want meerdere NAVO-corridors lopen dwars door ons land. Wegen, spoorlijnen, bruggen, tunnels, rangeerterreinen en havens moeten dus geschikt blijven voor militaire transporten.
Het ministerie van IenW inventariseert inmiddels welke projecten onder die NAVO-doelen kunnen vallen, ook via het MIRT. Daarbij kijkt men naar maatregelen op wegen, spoor en vaarwegen, en ook naar versterking van de weerbaarheid op de Noordzee. Hoeveel extra geld er daadwerkelijk richting infrastructuur gaat, blijft voorlopig onduidelijk. De Rekenkamer constateert dat heldere kaders voor welke investeringen precies onder de extra NAVO-uitgaven vallen, nog ontbreken. Dat is een gemiste kans voor concrete versnelling van de instandhoudingsopgave.
De druk zit bij Rijkswaterstaat niet alleen in het budget. De dienst worstelt gelijktijdig met een verouderd areaal, toenemende verkeersdrukte, klimaatverandering, stikstofproblemen, beperkte beschikbaarheid van grondstoffen en een krappe arbeidsmarkt. Om toch vooruit te komen, werkt Rijkswaterstaat aan een ingrijpende reorganisatie via het programma ‘Samenhangend Toekomstperspectief’. Het doel: slimmer en beter werken zonder extra personeel inzetten.
De nationale controleur ziet verbeteringen in het inkoopbeheer van Rijkswaterstaat, maar de problemen lost men daarmee nog niet op. Zo schort het nog steeds aan tijdige publicatie van contractwijzigingen, volledigheid van contractregisters en opvolging van interne controles. De onvolkomenheid rond aanbestedingen bij Rijkswaterstaat blijft daarmee ook in 2025 bestaan. Het kerndepartement van IenW bracht het eigen inkoopbeheer inmiddels wel op orde, wat aantoont dat verbetering mogelijk is als men er serieus werk van maakt.
De boodschap van de Rekenkamer is helder: de instandhoudingsopgave voor de Nederlandse infrastructuur overstijgt allang het niveau van een begrotingstechnisch ongemak. Veroudering, klimaatverandering, geopolitieke spanningen en personeelstekorten stapelen zich op in een systeem dat al jaren ondergefinancierd functioneert. De nationale controleur kondigt aan de ontwikkelingen kritisch te blijven volgen, een signaal dat het toezicht op dit dossier niet afneemt. De vraag is of de politiek nu eindelijk de structurele keuzes durft te maken die de situatie al jaren vereist.
