Door: Redactie - 19 juni 2026 |
Het kabinet geeft regelmatig groen licht aan infrastructuurprojecten die de economie en samenleving weinig opleveren. Dat concludeert het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) in een nieuw onderzoek voor de Logistieke Alliantie. Terwijl het infrastructuurtekort oploopt tot 80 miljard euro, blijven projecten met een laag maatschappelijk rendement doorgang vinden. Juist de gepauzeerde projecten scoren volgens het EIB opvallend veel beter.
Het EIB onderzocht de kosten-batenanalyse van 36 recent aangekondigde infrastructuurprojecten. De conclusie is alarmerend: de meeste projecten hebben alleen een positief kosten-batensaldo in het scenario met hoge economische en demografische groei. Bij zes van de 36 projecten valt het saldo zelfs in het meest optimistische scenario negatief uit. Toch gaf het kabinet ook voor deze projecten groen licht.
“Veel projecten lijken doorgang te vinden ondanks een relatief ongunstige score”, stelt het EIB. Het is een patroon dat het groeiende infrastructuurtekort alleen maar verergert. Meerdere grote en daarmee dure projecten scoren slecht. Het instituut wijst er ook op dat de effecten van goederenvervoer niet zijn meegenomen in de toets die infrastructuurprojecten moeten doorstaan.
Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van de Logistieke Alliantie, waarin vervoerders en andere logistieke bedrijven zijn verenigd. EIB-directeur Taco van Hoek is stellig: “Middelen zijn nooit oneindig, dus de overheid moet altijd goed onderbouwde keuzes maken. Maar juist in deze periode met zoveel urgente knelpunten, moet er toch rendabel te investeren zijn.”
Het ministerie van Infrastructuur becijferde zelf dat het tot 2039 maar liefst 80 miljard euro tekortkomt om wegen, vaarwegen, bruggen en het spoor in stand te houden. Dat infrastructuurtekort maakt de keuze welke projecten wel of niet doorgaan extra urgent, zeker nu er een afwegingskader in de maak is.
Minister Vincent Karremans (Infrastructuur) noemt het kiezen tussen onderhoudsprojecten een “fundamentele uitdaging”. Hij wil onderhoud “weer sexy” maken, maar zijn budgetten blijven beperkt. Het kabinet komt waarschijnlijk deze week met criteria waaraan projecten moeten voldoen om als eerste in aanmerking te komen voor budget. Volgende week debateert de Tweede Kamer erover en later volgt een definitieve projectenlijst.
Opvallend is dat de overheid beschikbare budgetten niet altijd volledig uitgeeft. In de afgelopen jaren bleef 5 tot 10 procent op de plank liggen, deels doordat een goede inschatting van het haalbare uitvoeringspatroon ontbreekt. De overheid kan het infrastructuurtekort dus deels verkleinen door beschikbare middelen slimmer in te zetten.
Een van de opvallendste bevindingen is dat gepauzeerde projecten, zoals wegverbredingen uit het MIRT-programma, relatief goed scoren op maatschappelijk rendement. Het kabinet heeft deze projecten veelal vanwege geldgebrek op de lange baan geschoven terwijl ze economie en maatschappij juist veel zouden opleveren. Het infrastructuurtekort treft dus uitgerekend de projecten die de meeste waarde toevoegen.
Het EIB spreekt van een “structurele mismatch” tussen het budget en wat er gedaan moet worden op de wegen, op het spoor en in het water. Inmiddels is het onderhoud van 47 rijkswegen en 78 vaarwegen uitgesteld. Op tientallen plekken gelden gebruiksbeperkingen, waardoor minder zware voertuigen over de weg mogen. Die veroudering van het wegennet vermindert de efficiëntie van goederenvervoer en logistiek, en raakt daarmee direct de concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven.
Productie- en leveringsketens komen daardoor in de bredere economie onder druk te staan. Bovendien zullen door uitstel van vervanging en onderhoud de kosten van het infrastructuurtekort op de langere termijn alleen maar hoger uitvallen, waarschuwt het EIB.
De Logistieke Alliantie schrijft aan de politiek dat de huidige financiering van de Nederlandse infrastructuur “stevig tekortschiet”. De vervoerders pleiten ervoor om begrotingsregels anders in te vullen. Investeringen in infrastructuur leveren ook iets op en de overheid moet ze daarom anders behandelen dan uitgaven om de consumptie te stimuleren, zoals koopkrachtmaatregelen. Zo zet de overheid het geld productiever in.
Van Hoek onderschrijft dat meer middelen nodig zijn, maar waarschuwt dat extra geld niet alle problemen oplost. “Je moet beginnen bij het begin: het moet een hoogrenderende investeringsstrategie zijn.” Het infrastructuurtekort vraagt volgens het EIB niet alleen om meer geld, maar ook om fundamenteel betere keuzes bij de verdeling ervan.
