Door: Redactie - 28 april 2026 |
Acht simpele paaltjes, samen goed voor 600 euro aan materiaalkosten, eindigden met een rekening van een ton. Het klinkt als een absurdistische grap, maar het is de harde werkelijkheid binnen ProRail. CFO Mirjam van Velthuizen-Lormans trapt in een openhartig interview met NRC Handelsblad de deur open over wat structureel misgaat bij de kostenbeheersing van spooronderhoud in Nederland. Haar conclusie is vernietigend: het systeem zelf produceert de verspilling.
Het voorbeeld van de acht paaltjes spreekt boekdelen. ProRail plaatst ze langs het spoor voor een paar honderd euro aan materiaal, maar de uiteindelijke factuur loopt op tot 100.000 euro. Hoe? Door een opeenstapeling van procedures, veiligheidsprotocollen, aanbestedingsregels, vergunningen en toezichtkosten die elk op zichzelf verdedigbaar zijn, maar samen een onbetaalbaar geheel vormen. Van Velthuizen-Lormans formuleert het onomwonden: “Het systeem produceerde dat bedrag. Dat is gekkigheid.”
Dat dit geen incident is maar een structureel patroon, weet iedereen in de spoorsector. De CFO van ProRail durft het hardop te zeggen, wat op zichzelf al opvallend is. Want zelfkritiek van dit kaliber hoor je zelden van een financieel directeur van een groot staatsbedrijf. Het roept ook de vraag op: als intern al duidelijk is dat het systeem faalt, waarom verandert er dan zo weinig?
De problematiek rondom de beheersing van onderhoudskosten voor het spoor staat niet op zichzelf. In de bredere bouwsector zien aannemers en opdrachtgevers al jaren hoe regeldruk en complexe aanbestedingsprocedures de feitelijke bouwkosten opdrijven. ProRail kampt daarmee in versterkte mate, omdat het als beheerder van kritieke infrastructuur met extra veiligheidseisen te maken heeft. Elk project langs het spoor vereist strenge risicoanalyses, gespecialiseerde aannemers en nachtelijke werktijden, wat de kostprijs per handeling exponentieel verhoogt.
Tegelijkertijd staat de financiering van het Nederlandse spoor al langere tijd onder druk. ProRail ontvangt zijn budget van het Rijk via het Infrastructuurfonds, maar de groeiende onderhoudsvraag overstijgt de beschikbare middelen. Een effectieve aanpak van de kostenbeheersing voor spooronderhoud is daarmee geen intern bedrijfsprobleem, maar een publiek belang van de eerste orde. Iedere verspilde euro aan bureaucratie is een euro die niet naar daadwerkelijk onderhoud gaat.
Van Velthuizen-Lormans lijkt met haar uitspraken ook een breder signaal af te geven richting Den Haag. ProRail opereert in een strak gereguleerd kader dat door de overheid is opgelegd, en dat kader zit vol prikkels die haaks staan op efficiëntie. Aanbestedingsregels verplichten tot procedures die voor kleine klussen even zwaar uitpakken als voor grote projecten. De vraag is dan ook wie de rekening voor deze systeemfout moet betalen, en wie hem gaat oplossen.
Binnen ProRail zoekt men naar manieren om de grip op onderhoudsuitgaven te verbeteren. Zo experimenteert de organisatie met raamcontracten waarbij aannemers voor langere perioden aan het werk blijven, wat mobilisatiekosten drukt. Ook digitalisering speelt een grotere rol: slimmere data-analyse moet voorspellend onderhoud mogelijk maken, waardoor dure spoedinterventies afnemen. Dat zijn stappen in de goede richting, maar de fundamentele bureaucratische structuur blijft grotendeels overeind.
In vakringen gaan al langer stemmen op dat Mirjam van Velthuizen-Lormans klaarstoomt als opvolger van huidig CEO John Voppen. Haar bereidheid om in de media de vinger op zere plekken te leggen past in dat profiel. Een CFO die publiekelijk de inefficientie van het eigen systeem hekelt, positioneert zichzelf als iemand die wil doorpakken. Of die daadkracht ook binnen de strakke kaders van een staatsonderneming tot resultaat leidt, moet nog blijken.
De oproep die impliciet door haar interview klinkt, is in elk geval helder: de aanpak van de kostenbeheersing voor spooronderhoud vraagt om systemische hervormingen, niet om cosmetische aanpassingen. Zolang acht paaltjes van in totaal 600 euro een ton kunnen kosten, is er structureel iets mis. Niet met de paaltjes, maar met de manier waarop Nederland zijn spoorinfrastructuur beheert en bekostigt.
