Door: Redactie - 7 september 2026 |
Nederland moet zich sneller en steviger wapenen tegen extreme weersomstandigheden. Dat is de kern van de tweede herijking van het Nationaal Deltaprogramma, die deltacommissaris Co Verdaas aan het kabinet overhandigde. De boodschap voor de bouwsector is helder: doorgaan op de huidige koers is geen optie. Aannemers, waterbouwers en ontwikkelaars krijgen te maken met een land dat anders wordt ingericht, met miljardeninvesteringen in dijken, pompen en waterberging.
Sinds de start van het Nationaal Deltaprogramma in 2010 zijn de opgaven urgenter en ingewikkelder geworden. Het klimaat verandert sneller dan wetenschappers eerder dachten, en de gevolgen vallen heviger uit dan lang voor mogelijk werd gehouden. De droge zomer van dit jaar liet opnieuw zien hoe kwetsbaar het land is voor extreme weersomstandigheden: zoetwatertekorten, extreem lage rivierafvoeren en oprukkende verzilting.
Volgens de deltacommissaris redt Nederland het niet langer met techniek alleen. Het waterbeheer waar het land wereldwijd om bekendstaat, met sluizen, pompen, gemalen en stuwen, moet worden aangevuld met een fundamenteel andere inrichting van de ruimte. Tegelijk is er een felle strijd om die ruimte, want de bouwopgave, de energietransitie en de natuur vragen allemaal om grond. Voor de bouw betekent dit dat rivieren meer ruimte krijgen en dat er langs de grote rivieren nu al gebieden gereserveerd worden voor toekomstige verbreding.
De herijking maakt duidelijk dat extreme weersomstandigheden het nieuwe normaal worden. Na de droge jaren 2018 en 2022 kreeg Nederland dit jaar opnieuw te maken met uitzonderlijke droogte, zoetwatertekorten en perioden met extreem lage waterstanden in de riveren. In de klimaatverwachtingen van het KNMI horen drogere zomers, nattere winters en een stijgende zeespiegel bij het toekomstbeeld. Tegelijk nemen de risico’s op wateroverlast toe. Hoosbuien en langdurige regen kunnen hele wijken laten onderlopen, kelders vullen en het dagelijks leven flink ontwrichten. Na de overstromingen in Limburg brachten de regio’s in kaart hoe kwetsbaar de vitale infrastructuur is. Ziekenhuizen, elektriciteitspunten en andere voorzieningen moeten beter bestand worden tegen extreme weersomstandigheden. Dat vraagt om extra waterbergingen, meer sponswerking in versteende steden en een strengere normering voor wateroverlast, zodat de schade zoveel mogelijk beperkt blijft.
Voor bouwbedrijven en waterbouwers verschuift het werk mee. De nieuwe koers vraagt niet alleen om technische ingrepen, maar ook om een aanpassing van het landgebruik in de meest kwetsbare gebieden, van de Bollenstreek tot de hoge zandgronden en gebieden in Friesland en Groningen. Ontwerpers houden bij nieuwbouw steeds vaker rekening met water dat tijdelijk op straat of in speciale bergingen blijft staan. Dijken en kades worden op knelpunten verbreed om overstromingen vanuit de rivieren te voorkomen. Ook langs de kust komt er ruimte voor natuurlijke oplossingen, waarbij opgevangen zand en slib een natuurlijk stootkussen tegen de zee vormen. Wie vandaag bouwt voor de komende decennia, ontwerpt in feite al voor extreme weersomstandigheden.
De ingrepen raken niet alleen de waterbouw. In gebieden die verzilten, moet de landbouw op termijn overschakelen op zilte teelten of een ander verdienmodel. In laaggelegen polders kan het verstandig zijn om bij nieuwbouw hoger of waterrobuust te bouwen. De deltacommissaris waarschuwt dat deze omslag mensen in hun bestaan raakt, en dat overheden, ondernemers en inwoners samen aan de slag moeten. Voor ontwikkelaars en gemeenten betekent dit dat klimaatbestendigheid al vroeg in het ontwerp een plek krijgt, en niet pas als sluitpost helemaal aan het eind van een omvangrijk project.
De rekening voor de aanpassing aan extreme weersomstandigheden is fors. Er is miljarden euro’s extra nodig voor nieuwe grote pompen bij IJmuiden en op termijn bij de Afsluitdijk, om overtollig water naar zee af te voeren. Ook de voorbereiding van nieuwe Deltawerken begint nu al, waaronder een vervanger voor de verouderende Maeslantkering. Rond de Rijn-Maasmonding moet een besluit vallen dat verstrekkende gevolgen heeft voor onder meer de haven van Rotterdam.
Verder adviseert de deltacommissaris om het peil van het IJsselmeer stapsgewijs te verhogen, zodat het grootste zoetwaterreservoir van het land meer water kan leveren. Waterschappen passen daarvoor de inlaten aan en ook de jachthavens moeten mee. Voor de periode 2021-2027 ligt er al 800 miljoen euro klaar voor zoetwatermaatregelen, zoals het laten meanderen van beken en de aanleg van waterbufers. De bouwsector staat zo de komende jaren voor een lange reeks projecten die het land droog en leefbaar moeten houden ondanks de extreme weersomstandigheden.
