Door: Redactie - 27 maart 2026 |
De Europese Commissie presenteert naar verwachting dit jaar voorstellen om de aanbestedingsregels te vereenvoudigen. Nederlandse bouwers en opdrachtgevers kijken daar reikhalzend naar uit. Het huidige systeem is te juridisch, te bureaucratisch en sluit slecht aan op de praktijk. Vooral mkb-bedrijven haken af. De vraag is: gaat Brussel ver genoeg?
De huidige Europese aanbestedingsregels stammen uit 2014 en bouwen voort op een systeem dat begin jaren negentig ontstond. Sindsdien dijde het regelpakket enorm uit. Jaap de Koning, senior-expert Samenwerken en contracteren bij Witteveen+Bos, schetst het probleem treffend: de richtlijnen beslaan inmiddels 900 pagina’s, bijna twee keer zoveel als die van 2004. Vol amendementen, uitzonderingen en tegenstrijdigheden. In het ene artikel moet je op beste prijs-kwaliteitverhouding aanbesteden, in het volgende lid mag het toch alleen op prijs. Dat ondermijnt het principe.
Volgens De Koning verschoof aanbesteden van een economisch instrument naar een juridisch vraagstuk. Er ontstond een compleet vakgebied rondom aanbestedingsrecht, inclusief een eigen vereniging. De nadruk op rechtmatigheid en controle leidde tot steeds meer procedures en verantwoordingsdocumenten. Iedere gemeente heeft inmiddels een interne accountantsclub, constateert hij. Dat droeg niet bij aan flexibiliteit.
Ook opdrachtgevers in de bouw- en infrasector ervaren de starheid. Binnen het Opdrachtgeversforum, waarin Rijkswaterstaat, ProRail, het Rijksvastgoedbedrijf en decentrale overheden samenwerken, leeft brede onvrede. De regels sluiten slecht aan bij integrale contractvormen en samenwerkingsmodellen zoals bouwteams en twee-fasencontracten. Duurzaamheid en innovatie stimuleren via aanbestedingen blijkt lastig. Opdrachtgevers pleiten voor minder administratieve lasten en meer ruimte om langdurig met marktpartijen samen te werken.
De herziening komt niet uit de lucht vallen. In 2024 deelden bedrijven en publieke inkopers hun ervaringen in een eerste consultatie. Het Europees Parlement nam in 2025 een resolutie aan die pleit voor vereenvoudiging, strategisch inkopen en meer flexibiliteit bij prijsaanpassing. Begin 2025 volgde een tweede consultatieronde met concrete vragen over gewenste aanpassingen aan de aanbestedingsrichtlijnen.
Jos van Alphen, adviseur aanbestedingen bij Bouwend Nederland, vat de wensen van de sector samen: eenvoud, flexibiliteit en maatwerk. Hij wijst op de Nederlandse praktijk met twee-fasencontracten en bouwteams, gericht op constructieve dialoog en waarde in plaats van alleen de laagste prijs. Dat werkt, stelt hij, maar botst met de Brusselse interpretatie van de beste prijs-kwaliteitverhouding.
Op uitvoeringsniveau signaleert Van Alphen eveneens problemen. Ondernemers moeten werken met ingewikkelde codes om aankondigingen te vinden. Daar maakt men veel fouten mee. Interessant werk blijft daardoor onzichtbaar voor potentiele gegadigden. Hij vindt dat meer projecten nationaal of regionaal gegund kunnen worden. Buitenlandse aannemers tonen nauwelijks interesse in Nederlandse projecten, waarom dan zo moeilijk doen?
Philip van Nieuwenhuizen, voorzitter van de MKB Infra-sectie van Cumela en actief binnen de Europese koepel van mkb-bouwers, noemt het concept ronduit achterhaald. Bij infrastructuur die maatwerk vereist onder onzekere omstandigheden werken standaard aanbestedingsregels niet. De laagste prijs vandaag kan over vijftig jaar twee tot drie keer duurder uitpakken door extra onderhoud. Wezenlijke wijzigingen tijdens de uitvoering staan de huidige richtlijnen bovendien niet toe.
Voor kleinere bedrijven pakt het systeem extra zwaar uit. Een mkb-bedrijf met tien medewerkers kan onmogelijk vijf tot tien procent van de aanneemsom besteden aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Van Nieuwenhuizen pleit voor verplichte opsplitsing in percelen, zodat mkb’ers niet buitenspel komen te staan door megacontracten. Het is eigenlijk van de zotte, zegt hij, om voor het onderhoud van een gebouw in Wieringerwerf een Europese aanbesteding te organiseren.
Zowel grote bouwers als mkb-bedrijven bekritiseren de vermenging van inkoop- en beleidsdoelen. Van Alphen pleit ervoor om de aanbestedingsregels los te koppelen van duurzaamheids- en sociale regelgeving. Vermeng je die, dan moet je documenten voortdurend actualiseren. Dat maakt het systeem nog logger dan het al is. De juridisering zorgde volgens Van Nieuwenhuizen voor een compleet verdienmodel rondom aanbestedingen. Dat noemt hij verschrikkelijk.
De Koning herkent dat beeld. Hij adviseert terug te keren naar de basis: ben je transparant, laat je de markt goed weten hoe je selecteert, en kun je uitleggen waarom je voor partij X koos? Met die drie vragen heb je al veel ruimte. Als de Europese Commissie haar voorstellen in het tweede kwartaal van 2026 presenteert, zal blijken of Brussel die eenvoud ook daadwerkelijk omarmt. De wens vanuit de Nederlandse bouwsector klinkt in elk geval helder: keep it simple.
