Door: Redactie - 20 maart 2026 |
De Nederlandse bouwsector maakt zich op voor een nieuwe ronde kostenstijgingen. Prijsverhogingen door oorlog in en rond Iran duwen energie-, materiaal- en vervoerskosten omhoog, en bouwers willen die rekening dit keer niet alleen betalen. Branchevereniging Bouwend Nederland begeleidt inmiddels ongeruste leden en doet een dringend beroep op opdrachtgevers om mee te denken. De sector trekt lessen uit de Oekraïne-crisis, maar de vraag blijft: lukt het deze keer om de pijn eerlijk te verdelen?
Met de Russische inval in Oekraïne nog vers in het geheugen, confronteert een nieuw internationaal conflict de bouw opnieuw met onvoorspelbare kosten. De oorlog in en rond Iran jaagt energieprijzen op, wat direct doorwerkt in materiaal- en transportkosten. Adrian Collien, sectoreconoom bouw en vastgoed bij ABN Amro, duidt de situatie helder: “De impact van het conflict wordt groter naarmate het langer voortduurt. Veel bouwers merken de kostenstijgingen nu al omdat zij vaak vaste prijsafspraken met opdrachtgevers hebben en prijsstijgingen slechts beperkt kunnen doorberekenen.” Daarnaast kunnen opdrachtgevers projecten uitstellen, wat de onzekerheid verder vergroot.
Hoe significant de prijsverhogingen door oorlog kunnen uitpakken, laat ABN Amro zien met cijfers uit het recente verleden. Na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne in 2022 stegen de materiaalprijzen met 14 procent, gevolgd door nog eens 18 procent een jaar later. De Rabobank waarschuwt in een eigen analyse dat bij verdere escalatie in het Midden-Oosten de economische groei van de bouwsector dit jaar kan stagneren. Die vooruitzichten stemmen niet bepaald hoopvol.
Bouwend Nederland zit niet stil. De branchevereniging ontvangt een groeiend aantal vragen van leden over het contractueel opvangen van kostenstijgingen en biedt daarom juridische handvatten. Bij lopende bouwcontracten verrekenen partijen gestegen bouwkosten meestal niet in de aanneemsom. De extra kosten door het Midden-Oostenconflict kunnen daardoor zwaar drukken op het resultaat van bouwbedrijven.
De organisatie doet een dringend beroep op opdrachtgevers: niet alleen aannemers, maar ook opdrachtgevers moeten verantwoord omgaan met deze situatie. Bouwend Nederland waarschuwt dat bouwers projecten met een te laag en risicovol budget links laten liggen als er geen goede afspraken over prijsverhogingen door oorlog bestaan. Het advies luidt om in nieuwe contracten een zogeheten “crisisbepaling militaire conflicten” op te nemen. Zo’n clausule regelt dat oorlogsgerelateerde prijsstijgingen of vertragingen niet volledig voor rekening van de aannemer komen.
Niet iedereen raakt in paniek. Martijn van de Koolwijk, woordvoerder van Heijmans, stelt dat woningen voorlopig niet duurder worden. Lopende projecten gaan gewoon door, omdat het bedrijf prijsafspraken heeft gemaakt met materialenleveranciers. Dat is voor grote bouwers vrij gebruikelijk. Pas als het conflict voortduurt en bestaande contracten aflopen, komt de bouw daadwerkelijk in het geding.
Infrabouwer Strukton herkent de situatie uit de coronatijd en vraagt opdrachtgevers het zogenoemde handelingskader Covid weer van de plank te halen. Woordvoerder Irene van Dam: “Toen hebben wij bewezen dat we snel kunnen reageren en flexibel zijn. We hebben er vertrouwen in dat we dat nu opnieuw kunnen.” Tegelijk benadrukt zij dat het risico bij aanbestedingen toeneemt door onzekere prijzen en leverbetrouwbaarheid. Als cruciale componenten zoals staal en chips niet meer geleverd kunnen worden, leidt dat onvermijdelijk tot vertraging.
Niet elk segment van de bouw voelt de pijn even sterk. Volgens ABN Amro-econoom Collien kunnen financieel gezonde bedrijven in de woningbouw en grond-, weg- en waterbouw (gww) de klap waarschijnlijk opvangen, omdat daar veel werk verzet moet worden en de vraag naar bouwers groot blijft. De utiliteitsbouw ligt gevoeliger. Daar kan een dubbel effect optreden: bedrijven die opdracht geven voor een project kunnen in hun eigen bedrijfsvoering zelf geraakt worden door stijgende energiekosten.
“Hoe langer het militair conflict rond Iran duurt, hoe meer de sector het effect gaat voelen”, aldus Collien. Opdrachtgevers en ketenpartijen zouden daarom actief in gesprek moeten gaan over toenemende prijsdruk, zo adviseert ABN Amro. Indexatie en het achteraf verrekenen van oorlogsgerelateerde kostenstijgingen zijn mogelijke oplossingen om de bouwproductie op peil te houden. “Of het in de praktijk zo harmonieus zal verlopen… Het zijn commerciële bedrijven, dus er zal een stevig gesprek worden gevoerd”, tempert Collien de verwachtingen.
Strukton richt zich ook tot de overheid. De bouwer roept op om juist nu volop in te zetten op onderhoud en bouw van infrastructuur, waar een enorme vervangingsopgave ligt. Daarnaast pleit het bedrijf ervoor om in deze tijd geen sterke loonstijgingen te eisen. Hogere lonen drijven de inflatie verder op en bedrijven moeten competitief kunnen blijven, zo luidt de redenering. De combinatie van prijsverhogingen door oorlog en mogelijke loonstijgingen kan de sector in een lastig parket brengen.
Woordvoerder Richard Massar van Bouwend Nederland plaatst de huidige situatie overigens in perspectief. Het conflict in het Midden-Oosten raakt vooralsnog vooral energie- en brandstofprijzen, en minder de beschikbaarheid van materialen. De Oekraïne-oorlog zorgde destijds ook voor leveringsproblemen van bouwmaterialen, wat nu nog niet aan de orde is. Toch blijft waakzaamheid geboden, want bij verdere escalatie kan dat snel veranderen. De bouwsector houdt de adem in en hoopt dat opdrachtgevers de hand reiken voordat de klappen echt vallen.
